Definitie
Kaliber is de binnendiameter van een natuurdarm in millimeters, gemeten in gevulde toestand en uitgedrukt als een klasse van twee getallen, bijvoorbeeld 28/30. Het eerste getal is de ondergrens en het tweede de bovengrens van de klasse. Een darm 28/30 meet dus tussen 28 en 30 mm.
Hoe kaliber wordt gemeten
Tijdens de selectie wordt de ontzoute darm gevuld met water of lucht en over een mal, een plaat of een set ringen in stappen van 2 mm gehaald. De medewerker leest af bij welke stap de gevulde darm past en snijdt of sorteert op basis daarvan. De meting gebeurt op de darm, niet op de afgewerkte worst. Omdat een geweekte darm onder vuldruk uitrekt, is het gevulde product meestal 1 tot 3 mm breder dan de nominale klasse. Houd daar rekening mee als u terugrekent vanaf een beoogde worstdiameter.
Twee getallen beschrijven het resultaat van de selectie:
- De klasse (28/30, 32/34, 40/42) is het bereik van 2 mm waarin de darm valt.
- De selectietolerantie (2 mm of 2/4 mm) beschrijft hoe strikt een partij wordt gesorteerd en verkocht. Een 2 mm selectie levert darmen in één klasse van 2 mm. Een 2/4 mm selectie sorteert in klassen van 2 mm en mag twee naast elkaar liggende klassen combineren tot een klasse van 4 mm, zoals 32/36, waar de toepassing dat toelaat.
Teijsen selecteert varkensdarmen standaard op een tolerantie van 2/4 mm en schapendarmen op 2 mm, in onze eigen faciliteit in Shaoshan. Nauwere selecties produceren wij op aanvraag. De tolerantie staat op elke specificatie, en de ingangscontrole in Zeewolde meet elke partij ertegen; zie de kwaliteitspagina.
Typische kalibers per worstsoort
De tabel toont typische kaliberklassen per worstsoort en diersoort. Het zijn conventies in de sector, geen vaste regels: recepten, regionale voorkeuren en verpakkingsformaten verschuiven de keuze met één klasse naar boven of beneden.
| Worstsoort | Diersoort | Typisch kaliber | Markt |
|---|---|---|---|
| Chipolata, ontbijtworstjes | Schaap | 18/20 tot 22/24 mm | VK, Frankrijk |
| Nürnberger Rostbratwurst | Schaap | 20/22 tot 22/24 mm | Duitsland |
| Frankfurter, Wiener | Schaap | 20/22 tot 24/26 mm | Duitsland, Oostenrijk, VS |
| Merguez | Schaap | 20/22 tot 24/26 mm | Frankrijk, Noord-Afrika |
| Hotdog (natuurdarm) | Schaap | 22/24 tot 26/28 mm | VS |
| Bratwurst, Thüringer | Varken | 28/30 tot 32/34 mm | Duitsland |
| Verse worst, Toulouse, Cumberland | Varken | 30/32 tot 34/36 mm | Frankrijk, VK, NL |
| Chorizo, salchicha | Varken | 32/34 tot 38/40 mm | Spanje, Latijns-Amerika |
| Linguiça, chouriço | Varken | 30/32 tot 36/38 mm | Portugal, Brazilië |
| Pepperoni, Italiaanse worst | Varken | 32/34 tot 38/40 mm | VS, Italië |
| Weisswurst, Bockwurst | Varken | 34/36 tot 40/42 mm | Duitsland |
| Fleischwurst, kielbasa, bloedworst | Runderkranzen | 35 tot 46 mm+ | Duitsland, Polen, VK |
| Salami, cervelaat, Zungenwurst | Rundermiddendarmen | 45 tot 60 mm+ | Duitsland, Zwitserland, Italië |
| Mortadella, grote salami, leverworst | Runderkappen | 90 tot 120 mm+ | Italië, Duitsland |
Runderkalibers worden meestal opgegeven als enkelvoudige bereiken in plaats van klassen van 2 mm, omdat de producten worden gesneden of geportioneerd in plaats van per stuk verkocht. Zie de pagina runderdarmen voor het volledige assortiment kranzen, middendarmen en kappen.
Hoe u een kaliber kiest voor een vullijn
- Begin bij het eindproduct. Meet de diameter van de worst die u verkoopt, of de diameter die uw klant specificeert. Trek 1 tot 3 mm af voor rek om bij de darmklasse uit te komen.
- Controleer de vulpijp. De darm moet over de vulpijp glijden en er zonder scheuren aflopen. De pijpdiameter ligt doorgaans 4 tot 8 mm onder het darmkaliber; uw machineleverancier geeft de passing per pijp op.
- Bereken het stukgewicht. Het vulgewicht per centimeter stijgt met het kwadraat van de diameter. Eén klasse omhoog, van 28/30 naar 30/32, voegt ongeveer 12 tot 15 % toe aan het gewicht van een worst van dezelfde lengte. Voor verpakkingen met vast gewicht is dit de snelste hefboom die u hebt; de cijfers zijn indicatief en hangen af van de dichtheid van uw recept.
- Stem de tolerantie af op het verpakkingsformaat. Losse, gewogen worst verdraagt een 2/4 mm selectie. Verpakkingen met vast aantal en gedeclareerd gewicht profiteren van een 2 mm of nauwere selectie, omdat elke millimeter variatie zichtbaar wordt als overgewicht of ondergewicht.
- Bepaal de lengteklasse. Langere einden betekenen minder stops; zie waarom long-end darmen zich terugverdienen. Op een handmatig afgedraaide lijn volstaan standaardlengtes vaak.
- Draai een sample. Bestel een sample in het berekende kaliber en in de naastgelegen klasse. Draai beide op uw lijn met uw recept, weeg tien stuks van elk en kies. Samples in uw kaliber verzenden wij binnen enkele dagen.
Veelgemaakte fouten
Bestellen op worstdiameter in plaats van op darmkaliber. Een eindproduct van 32 mm heeft meestal een darm 30/32 of 28/30 nodig, geen 32/34.
Diersoorten mengen om een kaliber te halen. Een schapendarm 26/28 en een varkensdarm 26/28 hebben dezelfde diameter maar een andere wand, beet en prijs. Lees varkens-, schapen- of runderdarm voordat u overstapt.
De tolerantie op de specificatie negeren. Twee partijen met het etiket 32/34 kunnen zich verschillend gedragen als de ene op 2 mm en de andere op 2/4 mm is geselecteerd. Specificeer de tolerantie die u nodig hebt, en toets de binnenkomende partij eraan.
De voorbereiding vergeten. Een te kort geweekte darm vult smaller en scheurt; een te lang geweekte darm vult breder dan de klasse doet vermoeden. De voorbereidingsgids geeft typische weektijden.
Laatst bijgewerkt: 5 oktober 2026
